Gezondheidsbibliotheek
Hormoontherapie bij de menopauze: voordelen, risico’s en opties
Hoe hormoontherapie bij de overgang werkt, de voordelen en risico’s, wie het meestal niet mag gebruiken, niet-hormonale opties en wat je je arts vraagt.
Bijgewerkt op
In het kort
Hormoontherapie bij de menopauze: voordelen, risico’s en opties
Hormoontherapie (HRT), ook wel hormoonbehandeling bij de overgang genoemd, vult het oestrogeen aan dat je lichaam rond de menopauze minder aanmaakt. Het is de meest effectieve behandeling van opvliegers en nachtzweten, helpt ook tegen vaginale droogheid en beschermt je botten. Het heeft wel risico’s, zoals bloedstolsels, een beroerte en borstkanker, die afhangen van je leeftijd, je gezondheid en de vorm die je gebruikt.
Geschreven door het Gyne-team · Medische controle: in behandeling
Belangrijkste punten
- HRT is de meest effectieve behandeling van opvliegers en nachtzweten.
- Voor veel mensen onder de 60, of binnen 10 jaar na de menopauze, wegen de voordelen waarschijnlijk op tegen de risico’s.
- De risico’s hangen af van je leeftijd, je medische geschiedenis en de vorm van HRT, zoals tabletten of pleisters.
- Vaginaal oestrogeen tegen droogheid gebruikt een heel lage dosis en heeft veel lagere risico’s.
- Er zijn niet-hormonale behandelingen als je geen hormonen kunt of wilt gebruiken.
Wat is hormoontherapie?
Rond de menopauze maken je eierstokken minder oestrogeen aan, wat opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen en vaginale droogheid kan geven. HRT vult oestrogeen aan om deze klachten te verlichten.
Heb je nog een baarmoeder, dan wordt oestrogeen meestal gecombineerd met een progestageen, een hormoon dat lijkt op progesteron, omdat oestrogeen alleen het risico op kanker van het baarmoederslijmvlies kan verhogen. Is je baarmoeder verwijderd, dan wordt meestal alleen oestrogeen gebruikt.
Welke vormen van HRT zijn er?
HRT bestaat in verschillende vormen. Je arts bespreekt met je welke past bij je klachten en je gezondheid:
- Systemisch oestrogeen, dat je hele lichaam bereikt, als tabletten, huidpleisters, gels of sprays.
- Progestageen, als tabletten, combinatiepleisters of een hormoonspiraal.
- Lokaal vaginaal oestrogeen, als crème, tablet, zetpil of ring, tegen droogheid en pijn bij seks.
- Testosteron, dat sommige specialisten voorschrijven bij weinig zin in seks.
Wat zijn de voordelen van HRT?
Het belangrijkste voordeel is verlichting van overgangsklachten. Veel mensen merken binnen een paar dagen of weken verschil.
- Minder en mildere opvliegers en minder nachtzweten.
- Beter slapen als nachtzweten je wakker hield.
- Hulp bij somberheid en angst door de menopauze.
- Verlichting van vaginale droogheid en pijn bij seks.
- Minder botverlies, wat het risico op botontkalking (osteoporose) en botbreuken verlaagt.
- Hulp bij het behouden van spierkracht.
Wat zijn de risico’s van HRT?
Het risico op ernstige bijwerkingen is voor de meeste mensen laag, en het hangt af van de vorm van HRT, hoe lang je het gebruikt en je eigen gezondheid.
Gecombineerde HRT verhoogt het risico op borstkanker een klein beetje. De NHS schat ongeveer 5 extra gevallen op elke 1.000 vrouwen die 5 jaar gecombineerde HRT gebruiken, en het risico daalt weer na het stoppen. HRT met alleen oestrogeen geeft weinig of geen verhoging.
HRT-tabletten kunnen het risico op bloedstolsels en een beroerte verhogen, al blijft het risico laag, vooral onder de 60. Pleisters, gels en sprays via de huid lijken het risico op stolsels niet te verhogen. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn gevoelige borsten, een opgeblazen gevoel en spotting, die vaak binnen een paar maanden verdwijnen.
Is HRT veilig?
De angst voor HRT groeide na een groot Amerikaans onderzoek in 2002. Later onderzoek liet zien dat de meeste schade voorkwam bij vrouwen boven de 60 die jaren na de menopauze met HRT begonnen, en dat jongere vrouwen lagere risico’s en meer voordelen hebben.
Tegenwoordig wegen voor veel mensen onder de 60, of binnen 10 jaar na hun laatste menstruatie, die geen hoog risico hebben op borstkanker of bloedstolsels, de voordelen waarschijnlijk op tegen de risico’s. Of het bij jou past, beslis je samen met je arts, op basis van je klachten en je voorgeschiedenis.
Wie mag meestal geen HRT gebruiken?
Systemische HRT wordt meestal niet aangeraden als je ooit borst- of baarmoederkanker, een beroerte, een hartaanval, bloedstolsels of een leverziekte hebt gehad. Het is ook niet bedoeld voor gebruik tijdens de zwangerschap.
Zelfs dan kunnen andere behandelingen helpen, en vaginaal oestrogeen is soms nog wel een optie. Vraag je arts wat voor jou mogelijk is.
Wat zijn niet-hormonale behandelingen voor de menopauze?
Kun of wil je geen HRT gebruiken, dan zijn er andere opties om met je arts te bespreken:
- Sommige antidepressiva in lage dosis, tegen opvliegers en voor je stemming.
- Gabapentine of clonidine, die opvliegers kunnen verminderen en helpen bij het slapen.
- Fezolinetant, een nieuwer medicijn dat zich richt op de temperatuurregeling in de hersenen.
- Vaginale vochtinbrengende middelen en glijmiddelen zonder recept tegen droogheid.
- Aanpassingen in je leefstijl, zoals koel blijven, laagjes dragen en alcohol en cafeïne beperken.
Wat vraag ik mijn arts over HRT?
Neem een lijst mee van je klachten en hoeveel last je ervan hebt, plus je eigen voorgeschiedenis en die van je familie met kanker, stolsels, beroertes en hartziekten. Handige vragen zijn:
- Welke soort en vorm zou bij mij passen, en waarom?
- Wat zijn mijn persoonlijke voordelen en risico’s?
- Hoe weten we of het werkt, en wanneer bekijken we het opnieuw?
- Welke niet-hormonale opties zou ik in plaats daarvan kunnen proberen?
Wanneer naar een arts
- Overgangsklachten hebben invloed op je slaap, werk, relaties of stemming.
- Je menstruatie stopt of je klachten beginnen voor je 45e.
- Je gebruikt HRT en hebt onverwacht bloedverlies, of bloedverlies dat na de eerste 6 maanden doorgaat.
- Je hebt bloedverlies na 12 maanden zonder menstruatie en je gebruikt geen HRT.
- Je voelt een knobbeltje in je borst of merkt een verandering aan je borsten.
- Je hebt pijn op de borst, plotselinge krachtsvermindering aan één kant, moeite met praten, of een pijnlijk, gezwollen been met kortademigheid: bel 911 of je lokale alarmnummer.
Hoe Gyne helpt
Gyne houdt opvliegers, nachtzweten, slaap, stemming en andere klachten bij, heeft een meetschaal voor overgangsklachten om te zien hoe ze in de loop van de tijd veranderen, en maakt een rapport dat je kunt aanpassen, zodat je makkelijker een gesprek over behandeling met je arts begint. De app raadt nooit zelf een behandeling aan.
Perimenopauze en menopauzeDeze gids is algemene informatie, geen medisch advies. Alleen een arts kan een diagnose stellen.