मेनोपॉजसाठी हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी: फायदे, धोके आणि पर्याय

हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी म्हणजे काय?

मेनोपॉजच्या आसपास अंडाशय कमी इस्ट्रोजन तयार करतात, ज्यामुळे हॉट फ्लॅशेस, रात्रीचा घाम, झोपेच्या समस्या आणि योनीतील कोरडेपणा होऊ शकतो. ही लक्षणे कमी करण्यासाठी HRT इस्ट्रोजनची भर घालते.

तुमचे गर्भाशय अजून असेल, तर इस्ट्रोजन सहसा प्रोजेस्टोजेन, म्हणजे प्रोजेस्टेरॉनसारख्या हार्मोनसोबत दिले जाते, कारण फक्त इस्ट्रोजनमुळे गर्भाशयाच्या अस्तराच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. तुमची हिस्टरेक्टॉमी (गर्भाशय काढण्याची शस्त्रक्रिया) झाली असेल, तर सहसा फक्त इस्ट्रोजन वापरले जाते.

HRT चे कोणते प्रकार आहेत?

HRT अनेक रूपांत मिळते. तुमच्या लक्षणांना आणि आरोग्याला कोणते योग्य आहे याबद्दल डॉक्टर तुमच्याशी बोलतील:

• संपूर्ण शरीरापर्यंत पोहोचणारे सिस्टेमिक इस्ट्रोजन, गोळ्या, त्वचेवरचे पॅचेस, जेल किंवा स्प्रेच्या रूपात.
• प्रोजेस्टोजेन, गोळ्या, एकत्रित पॅचेस किंवा हार्मोनल IUD (इंट्रायुटेरिन डिव्हाइस) च्या रूपात.
• कोरडेपणा आणि संबंधांच्या वेळी होणाऱ्या दुखण्यासाठी स्थानिक व्हजायनल इस्ट्रोजन, क्रीम, गोळी, इन्सर्ट किंवा रिंगच्या रूपात.
• टेस्टोस्टेरॉन, जे काही तज्ज्ञ कमी लैंगिक इच्छेसाठी लिहून देतात.

HRT चे फायदे कोणते?

मुख्य फायदा म्हणजे मेनोपॉजच्या लक्षणांपासून आराम. अनेकांना काही दिवसांत किंवा आठवड्यांत फरक जाणवतो.

• हॉट फ्लॅशेस आणि रात्रीचा घाम कमी वेळा आणि कमी तीव्र.
• रात्रीच्या घामामुळे जाग येत असेल तर झोप सुधारते.
• मेनोपॉजमुळे होणाऱ्या उदास मूड आणि चिंतेवर मदत.
• योनीतील कोरडेपणा आणि संबंधांच्या वेळी होणाऱ्या दुखण्यापासून आराम.
• हाडांची झीज कमी, ज्यामुळे ऑस्टिओपोरोसिस आणि फ्रॅक्चरचा धोका कमी होतो.
• स्नायूंची ताकद टिकवायला मदत.

HRT चे धोके कोणते?

बहुतेकांसाठी गंभीर दुष्परिणामांचे धोके कमी असतात, आणि ते HRT चा प्रकार, तुम्ही ती किती काळ वापरता आणि तुमचे स्वतःचे आरोग्य यांवर अवलंबून असतात.

कम्बाइंड HRT मुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका थोडा वाढतो. NHS च्या अंदाजानुसार 5 वर्षे कम्बाइंड HRT घेणाऱ्या दर 1,000 स्त्रियांमागे सुमारे 5 जादा केसेस होतात, आणि थांबवल्यानंतर धोका पुन्हा कमी होतो. फक्त इस्ट्रोजनच्या HRT मध्ये धोका फारसा किंवा अजिबात वाढत नाही.

HRT च्या गोळ्यांमुळे रक्ताच्या गाठी आणि स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो, तरीही तो कमीच असतो, विशेषतः 60 वर्षांखाली. त्वचेवरून दिले जाणारे पॅचेस, जेल आणि स्प्रे यांमुळे गाठींचा धोका वाढत नाही असे दिसते. सामान्य दुष्परिणामांत स्तन दुखणे, पोट फुगणे आणि स्पॉटिंग यांचा समावेश आहे, जे बऱ्याचदा काही महिन्यांत कमी होतात.

HRT सुरक्षित आहे का?

2002 मधील अमेरिकेतील एका मोठ्या अभ्यासानंतर HRT बद्दलची भीती वाढली. नंतरच्या संशोधनात दिसले की बहुतेक नुकसान मेनोपॉजनंतर अनेक वर्षांनी HRT सुरू केलेल्या 60 पेक्षा जास्त वयाच्या स्त्रियांमध्ये होते, आणि कमी वयाच्या स्त्रियांमध्ये धोके कमी आणि फायदे जास्त असतात.

आज, 60 वर्षांखालील किंवा शेवटच्या पाळीनंतर 10 वर्षांच्या आतील, स्तनाचा कर्करोग किंवा रक्ताच्या गाठींचा जास्त धोका नसलेल्या अनेकांसाठी फायदे धोक्यांपेक्षा जास्त असण्याची शक्यता असते. ती तुमच्यासाठी योग्य आहे का, हा निर्णय तुमच्या लक्षणांवर आणि इतिहासावर आधारित डॉक्टरांसोबत घ्यायचा असतो.

HRT सहसा कोण घेऊ शकत नाही?

तुम्हाला कधी स्तनाचा किंवा गर्भाशयाचा कर्करोग, स्ट्रोक, हार्ट अटॅक, रक्ताच्या गाठी किंवा यकृताचा आजार झाला असेल, तर सिस्टेमिक HRT सहसा सुचवली जात नाही. ती गर्भारपणात वापरण्यासाठीही नाही.

तरीही, इतर उपचार मदत करू शकतात, आणि व्हजायनल इस्ट्रोजन कधी कधी तरीही पर्याय असतो. तुमच्यासाठी काय शक्य आहे हे डॉक्टरांना विचारा.

हार्मोन नसलेले मेनोपॉज उपचार कोणते?

तुम्ही HRT घेऊ शकत नसाल, किंवा घ्यायची नसेल, तर डॉक्टरांना विचारण्यासारखे इतर पर्याय आहेत:

• हॉट फ्लॅशेस आणि मूडसाठी कमी डोसमधील काही अँटीडिप्रेसंट्स.
• गॅबापेंटिन किंवा क्लोनिडीन, जे हॉट फ्लॅशेस कमी करू शकतात आणि झोपेला मदत करतात.
• फेझोलिनेटंट, मेंदूच्या तापमान नियंत्रणावर काम करणारे नवीन औषध.
• कोरडेपणासाठी चिठ्ठीशिवाय मिळणारे व्हजायनल मॉइश्चरायझर्स आणि ल्युब्रिकंट्स.
• जीवनशैलीतील पावले, जसे थंड राहणे, थरांचे कपडे घालणे, आणि दारू व कॅफिन मर्यादित ठेवणे.

HRT बद्दल डॉक्टरांना काय विचारावे?

तुमच्या लक्षणांची आणि त्यांचा तुमच्यावर किती परिणाम होतो याची यादी घेऊन जा, सोबत कर्करोग, रक्ताच्या गाठी, स्ट्रोक आणि हृदयरोगाचा तुमचा व कुटुंबाचा इतिहास. उपयोगी प्रश्न:

• माझ्यासाठी कोणता प्रकार आणि कोणते रूप योग्य ठरेल, आणि का?
• माझ्या बाबतीत फायदे आणि धोके कोणते आहेत?
• ती काम करत आहे हे कसे कळेल, आणि आपण तिचा आढावा कधी घेणार?
• त्याऐवजी मी हार्मोन नसलेले कोणते पर्याय वापरून पाहू शकते?